Wat betekent ondervoeding?

Wat u moet weten

Ondervoeding is een veelvoorkomend fenomeen, maar wordt nochtans vaak over het hoofd gezien, vooral bij ouderen. Het kan in de thuissituatie voorkomen, maar ook als de patiënt wordt overgeplaatst, hetzij in een rusthuis of een ziekenhuis.

Aangezien het de autonomie van de persoon bedreigt, alsook de zorg van zijn gezondheid, is ondervoeding een aandoening die zeer ernstig moet worden genomen.

Maar ondervoeding treft alle leeftijden, inclusief kinderen. Het kan het gevolg zijn van een ziekte, voornamelijk kanker. Soms is ondervoeding een verraderlijk gevolg van een ziekenhuisopname.

Wie is er getroffen?

Vanaf 70 jaar, hebben 45% van de ouderen een reëel risico op ondervoeding. Ondervoeding komt, indien gescreend, voor bij 12% van de mensen ouder dan 70 jaar (1).

Het risico is hoger bij vrouwen en neemt toe met de leeftijd. Mensen boven de 65 jaar hebben 40% meer kans op ondervoeding dan personen onder de 65 jaar.

Het komt vooral voor in ziekenhuizen (met name op geriatrische en oncologische afdelingen), alsook in rusthuizen, maar is niet noodzakelijk afwezig in de thuissituatie. In alle gevallen wordt de toestand van ondervoeding vaak niet beter.

In het algemeen wordt er verondersteld dat bijna 1 op de 4 van de gehospitaliseerden risico loopt op ondervoeding of ondervoed is. In de thuissituatie treft de ziekte 1 op de 3 personen (2).

Een complex probleem

Toegang tot voedsel is niet de enige reden voor het verschijnen van ondervoeding. In de meeste gevallen wordt het voedsel aangeboden in de juiste kwantiteit en kwaliteit, hetzij in rusthuizen of andere accomodaties voor ouderen buiten het ziekenhuis.

Ondervoeding kan twee oorzaken hebben:

  • hetzij onvoldoende inname van energie, eiwitten en micronutriënten, vanwege een gebrek aan eetlust, een ongeschikte textuur, medicatie,…
  • hetzij een plotse verhoging van de behoeften opdat het lichaam normaal zou functioneren.

In sommige gevallen komen beide situaties voor.

Wat zijn de symptomen van ondervoeding?

Het wordt gekenmerkt door het verlies van lichaamsgewicht, in eerste instantie door het verlies van vetvrije massa (spieren, organen) en soms ook door het verlies van lichaamsvet. Maar het kan onzichtbaar zijn indien er geen sprake is van vetverlies en de gezetheid van de persoon dus niet noodzakelijk verandert.

Een oudere persoon kan heel goed een normaal gewicht hebben of boven het gemiddelde en toch ondervoed zijn. Een diabetespatiënt met overgewicht kan ook tekenen van ondervoeding vertonen. Een instabiel gewicht en een plotseling verlies van eetlust moeten altijd de aandacht trekken.

Referenties:
1. NutriAction II (2013) is een belgische ondervoedingscampagne. Een gezamenlijk project van de Vlaamse Vereniging voor Klinische Voeding en Metabolisme (VVKVM), Société Belge de Nutrition Clinique (SBNC), Société Scientifique de Médecine Générale (SSMG) en Domus Medica.
2. Oral Nutritional supplements to tackle malnutrition, MNI. Freijer K et al., Clin Nutr, 2013; 32: 136-141.